home
informatie
lezingen en workshops

contact

 
   
   
 
 
 
 
sitemap
 
Achtergronden
 
Essays en journalistiek
 
De maatschappij als organisme
 
Optica en sociale processen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Kunstenaar op andere plekken

 

Soms werk ik als kunstenaar mee in een ander werkveld. Als kunstenaar werk je altijd vanuit een geheel: je traint je waarneming om lacunes te kunnen vinden, om te weten of en hoe je moet ingrijpen, of wanneer je even moet broeden op een nieuw idee.

Ik merkte dat je zo'n zintuig ook kan inzetten om te zien wat er op sociaal vlak binnen een groep of systeem kan emergeren, welk model die nieuwe realiteit tijdelijk kan ondersteunen en wat er moet gebeuren om van onderaf richting een gewenste verandering te sturen. Bijvoorbeeld als er draagvlak gecreëerd moet worden of stappen gezet richting circulaire economie, democratisering of zelforganisatie en ook bij het werken aan 'wicked problems'. Het werk daaraan begint met het traceren van lacunes in de aanwezige beeldvorming en kennis. 'Wat mis ik hier', is dan de vraag.

Als schilder en beeldend kunstenaar ben ik gericht op het concreet zichtbaar ofwel beleefbaar maken van ideeŽn. Door mijn antroposofische training kan ik dat doen vanuit een seculier-spiritueel mensbeeld. Met name door klassieke schildertechnieken heb ik de menselijke waarneming goed leren kennen. Dat hangt direct samen met de manier waarop mensen in beweging komen, vanuit intrinsieke motivatie.

Waarneming is cruciaal in het sociale - we vormen ons aldoor beelden van elkaar waarmee we elkaar zowel kunnen vastzetten als bevrijden. Hoe mensen zijn hangt sterk af van de context waarin ze geplaatst zijn. Die context kun je veranderen of opnieuw bekijken. De mensen veranderen vaak vanzelf al een stuk mee.

 

Bijdrage aan de workshop 'Naar circulair aanbesteden' - Rijkswaterstaat

Als je een grote aanbesteding (bijv. kantoormeubilair) duurzaam wil doen moet de hele keten meewerken en op elkaar worden afgestemd. Hiernaast een overzicht van een paar taken en rollen daarin.

Duurzaamheid gaat over waarde. De klant wil waarde en beleeft die aan het geleverde resultaat. Maar die waarde van bijv. fairtrade of duurzaam is ook intrinsiek. Hij vormt je identiteit, als klant hou je hem hoog als een parel op je kroon. Waarde gaat in dat geval over veel méér dan snel en goedkoop. Je krijgt de meerwaarde als bonus op een goed ontwerp.

De ontwerper legt de verbinding tussen de producent en de waarde die uiteindelijk (voor de klant/gebruiker) moet ontstaan.

Zie hieronder voor meer beeld.

Hoe ik eventueel van dienst kan zijn:

. - Je kan me vragen om als kunstenaar direct mee te kijken naar jouw vakgebied, context, probleem en systeem. Als ik in jouw schoenen stond, welke vragen zou ik dan stellen? Hoe zou ik jouw context zien? Wat zou ik willen weten en waar zou ik beginnen? Ik kom niet met kant-klare oplossingen, maar kan - samen met jou - vaak wel zien hoe je de eerste stappen richting een oplossing kunt zetten.

- Ik kan tekeningen maken waarin ik processen of onderdelen ervan in beeld breng. Het uitwerken van deze tekeningen doe ik na het bijwonen van een sessie, bijv. als opmaat voor een volgende sessie of als illustraties voor in het verslag

 

 

- In mijn workshop 'Optica en sociale processen' maak je kennis met je eigen waarneming. De workshop maakt mensen 'los' en kan een opening bieden naar een meer onderzoekende houding in jouw organisatie.

- Eventueel bereid ik, na overleg, een presentatie of lezing voor met kunstwerken of een tekensessie, waarin de vraag of het probleem impliciet of in een andere context wordt behandeld.

 
       

Het ambacht, de kunst of techniek van

Organische of zelforganiserende besluitvorming

Zelforganisatie heeft te maken met de natuurlijke omgang zoals die kan zijn tussen mensen die elkaar waarnemen als vrije en zelfstandige individuen. Mensen hebben echter allerlei rollen en belangen, en nemen elkaar of de werkelijkheid niet altijd volledig waar. We komen niet altijd vanzelf tot een natuurlijke omgang met elkaar. Maar als je aanvoelt en weet hoe het werkt is het mogelijk om, binnen bestaande situaties en verhoudingen, iets van die natuurlijke omgang terug te brengen. Dat is een kunst, of een sociaal ambacht.

Mensen communiceren vanuit verschillende lagen. Er is een laag van doelstelling en zingeving, een laag van informatie en beeldvorming, vervolgens een gebied van planning en organisatie, dan het werkleven waarin alles wordt uitgevoerd en tenslotte is er nog een laag 'onvoorziene werkelijkheid'. Elke laag vraagt om een ander soort gesprek. De onuitgesproken context van het gesprek is in elke laag anders. (zie hieronder)

Problemen omsmeden tot mogelijkheden

Veel problemen in het sociaal-economische komen erop neer dat één van de lagen niet goed werd geadresseerd of dat er in een gesprek vanuit verschillende lagen met elkaar wordt gecommuniceerd (bijvoorbeeld, de ťťn denkt hardop na over mogelijkheden en de ander denkt dat er concrete plannen worden verteld). Inspraak of democratische besluitvorming kan daardoor onmogelijk lijken en vaak wordt dit idee versterkt door een negatief mensbeeld. De realiteit laat echter zien dat de gemiddelde burger een redelijk mens is, die bereid is om zich te schikken in een groter geheel, of eraan bij te dragen. Door rekening te houden met de verschillende soorten gesprek die nodig zijn, is het mogelijk om weerstanden om te smeden tot een proces waarin plannen zo worden gemaakt dat tegelijkertijd het draagvlak voor die plannen ontstaat. Zo te werken bevrijdt een enorm creatief potentieel: je kunt in cocreatie gaan samenwerken op basis van wat de situatie op dat moment vraagt. Dan ontstaan oplossingen die je vantevoren niet kon bedenken en ook een vernieuwing van je cultuur. Met als bonus dat organiseren licht wordt en mensen bovengemiddeld gaan presteren.

De lagen van communicatie

Bij laag 1, doelstelling en zingeving, gaat het om: wat is het doel, waar gaan we voor? Je gaat kijken wie ermee te maken heeft - en wie niet. Wie is betroffen, wie is verantwoordelijk, en wie heeft het nodig mee te beslissen? Het werkt goed om gezamenlijk te kijken welke capaciteiten je in huis hebt en vooral is het zinvol om dit gedeelte - wie en wat - te bespreken vóórdat je over de inhoud gaat communiceren, ofwel: vóórdat ideeŽn, wensen en belangen een rol gaan spelen. Als je dan ook nog de besluitbevoegdheid bij 'het geheel' legt, door gezamenlijk een neutrale, capabele persoon te kiezen die uiteindelijk voor 'het geheel' besluiten gaat formuleren, dan kun je vrijuit informatie, wensen en gedachtes uitwisselen - want de stress van wie welk belang heeft is al geneutraliseerd. De belofte is dat er geen besluit kan worden genomen waartegen zwaarwegende bezwaren zijn.

Laag 2 gaat over beeldvorming: informatie, wensen en ideeŽn worden samengebracht, experts worden uitgehoord, mogelijkheden worden geÔnventariseerd. De uitwisseling is hier inhoudelijk maar vrij en vrijblijvend. Dit is ook de plaats waar een besluitnemer zich kan informeren. Hier is het zaak een vrijruimte te creëren, bijvoorbeeld door op voorhand een regisseur of besluitnemer aan te wijzen, of door de brainstormsessie te benoemen als hulp voor een verantwoordelijke die beslissingen moet nemen.

Het maken van concrete plannen is weer een stap verder. Dit is het gesprek waarin overlegd wordt wie welke bijdragen gaat leveren en welke mogelijkheden dat al of niet biedt. Hier worden ideeën concreet, in een proces van loven en bieden, van alsen, maren en mitsen. Idealiter formuleer je in deze fase meerdere opties, elk inclusief een begroting, die je aan de gemeenschap voorlegt zodat er realiter iets te kiezen valt. Dit doet bijvoorbeeld een groepje betrokkenen dat zich voldoende heeft geinformeerd. De aangewezen vertrouwenspersonen peilen het draagvlak voor de verschillende opties en zullen er uiteindelijk één kiezen. De taak is, een plan te kiezen waartegen geen zwaarwegende bezwaren bestaan. Na een bezwaarprocedure kun je overgaan tot de uitvoering.

Ook de uitvoering (laag 4) vraagt om weer een ander soort gesprek: afspraken zijn immers al gemaakt, investeringen gedaan en er zijn duidelijke verantwoordelijkheden en mandaten die, als het goed is, in het gesprek worden verondersteld. Laag 5 tenslotte is alles wat je tijdens de uitvoering aan onverwachte dingen tegenkomt. Bij een goed proces is de kans daarop echter wezenlijk kleiner.

De werkelijkheid is een geheel en in elk gesprek klinken de andere lagen mee, en het gespreksondewerp kan tijdens een gesprek van laag verspringen. Ermee omgaan vraagt om oefening, maar ook binnen hierarchische structuren valt ermee te werken. Formeel verantwoordelijke bestuurders en leidinggevenden hebben vaak hun eigen behoeftes in een dergelijk proces, en kunnen alleen meedoen als daarmee rekening wordt gehouden.

Deze lagen zijn niet willekeurig waargenomen maar logisch opgebouwd vanuit een holistische kijk op het sociale organisme. Eén ander leerde ik in de opleiding 'gedragen besluitvorming', en pas ik toe in OpenACTA. Voor meer informatie, neem contact op. Desgewenst stuur ik je een paper met meer informatie.

 

Voorplaten voor verslagen van workshops Circulair Aanbesteden:

Voorplaat 'naar circulair aanbesteden' voorplaat 'Let's make IT circular in 2025'  
     
voorplaat 'Let's make IT circular NOW'